Kun je ADN en ES-TRIN aan een taalmodel vragen?

Op kantoor en aan boord gaat nog steeds veel tijd zitten in hetzelfde ritueel: een vraag over ADN of ES-TRIN, dan zoeken in een pdf van honderden pagina’s, kruisverwijzingen, wijzigingsbladen, en de stille hoop dat je de bepaling hebt die écht voor dit schip geldt.

Tegelijk belooft de markt ‘ChatGPT voor regelgeving’. De belofte is aantrekkelijk voor ondernemers: minder zoekwerk, sneller een antwoord, minder afhankelijkheid van één persoon die de boeken kent. De vraag is niet of het indrukwekkend klinkt. De vraag is: moeten wij hier iets mee, en zo ja — als hulpmiddel of als bron?

Een algemeen taalmodel met de actuele tekst van ADN en ES-TRIN erbij kan operationele vragen zo beantwoorden dat een kundige lezer het antwoord in minuten kan controleren, in plaats van het hele dossier opnieuw te openen.

Het model is dan geen beslisser. Het is een versnelde index: het wijst naar de bepaling, vat samen, en maakt de controle korter. Als die hypothese klopt, is de waarde uren per week. Als hij niet klopt, is de schade een stellig fout antwoord waarop iemand gaat varen of certificeren.

Ik stelde twintig vragen die in de praktijk voorkomen: tankreiniging en restlading, wanneer een certificaat of uitrustingsstuk nog geldt, bouwkundige eisen versus gebruikseisen, en vragen waarbij twee artikelen elkaar raken.

Elke vraag ging naar een algemeen taalmodel met de relevante hoofdstukken als bronmateriaal. Daarna zette ik het antwoord naast de tekst zelf — zoals een kapitein of veiligheidsadviseur dat zou doen, niet zoals een demo dat zou doen. Scores: volledig juist en herleidbaar, deels juist, of stellig onjuist.

Ik heb geen gespecialiseerde ‘compliance-copilot’ van een leverancier getest. Dat is bewust. Eerst de kern: wat doet het model zelf, voordat je een jaarabonnement koopt dat dezelfde kern in een mooiere schil stopt.

Op vragen van het type ‘waar staat dit ongeveer, en wat zegt de bepaling in gewone taal?’ is het model nuttig. Het vindt de regio in de tekst, vat samen, en verkort de eerste zoekslag.

Zodra de vraag wordt ‘geldt dit voor díe configuratie, díe lading, díe keuringsdatum?’ zakt de betrouwbaarheid. Kruisverwijzingen worden gemist. Uitzonderingen verdwijnen. Artikelnummers worden soms verzonnen of van een oudere versie gehaald — en dan nog in een toon die klinkt als zekerheid.

In deze set was ruwweg een derde volledig juist en herleidbaar, de helft deels juist (bruikbaar als start, niet als slot), en de rest stellig onjuist of niet van toepassing. Dat is te hoog om het model als bron te behandelen. Het is laag genoeg om het als zoekhulp te gebruiken — als iemand de tekst nog opent.

De winst zit in de eerste tien minuten, niet in de laatste verantwoordelijkheid. Voor een kantoor dat wekelijks in ADN of ES-TRIN duikt, is een realistische bandbreedte één tot drie uur minder zoekwerk per week — mits elke uitkomst wordt teruggelegd op de tekst.

Dat is geen reden om een extra fte in te trekken, en geen reden om een duur ‘AI-complianceplatform’ te tekenen. Het is wel een reden om één persoon op kantoor drie weken te laten werken met een model-plus-brontekst, met een logboek van vragen en missers, voordat je software koopt.

Wat het niet oplevert: een vervanger van de veiligheidsadviseur, de class, of de kapitein die tekent. Wie dát verkoopt, verkoopt het oordeel — niet de zoekhulp.

Alleen de actuele, gedateerde tekst. Geen ‘het model heeft het wel geleerd’. Wijzigingsbladen horen in dezelfde map als het hoofdvoorschrift.

Elk antwoord dat een beslissing raakt, wordt teruggezet op het artikel. Geen artikel, geen besluit. Dat is geen wantrouwen tegen het gereedschap; het is het werk.

Vragen en antwoorden worden bewaard. Niet voor de bühne, maar om te zien waar het model stellig is terwijl de tekst dat niet is. Na een maand weet je of je een hulpmiddel hebt of een risico-amplifier.

Het hoofd risico is geen storing. Het is valse precisie: een net artikelnummer, een vlotte zin, een verkeerde reikwijdte. In de binnenvaart landt dat op lading, certificaten, en aansprakelijkheid.

Daarnaast: verouderde tekst, stille modelupdates die het gedrag veranderen, en leveranciers die ‘gegarandeerd compliant’ beloven. Die garantie kun je niet kopen. De verantwoordelijke persoon blijft van jou.

Een bijkomend risico is organisatiecultuur. Als de eerste zoekslag zo makkelijk wordt dat niemand de pdf meer opent, daalt de kennis juist. Dan heb je tijd gewonnen en vakmanschap ingeleverd.